Quiet Rage: The Stanford Prison Study (1971) - P. Zimbardo
Το 1971, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ δημιούργησαν μια υποτιθέμενη φυλακή στο υπόγειο της σχολής Ψυχολογίας. 24 φοιτητές ορίστηκαν τυχαία, να παίξουν το ρόλο είτε του φυλακισμένου, είτε του δεσμοφύλακα. Σε διάστημα ημερών, οι «δεσμοφύλακες» παρουσίασαν σαδιστικές τάσεις στο σημείο που διέταζαν τους «φυλακισμένους» να γδυθούν, να προβαίνουν σε σεξουαλικές πράξεις, τους έβαζαν κουκούλες στο κεφάλι και γενικά ενεργούσαν όχι πολύ διαφορετικά από τους Αμερικανούς δεσμοφύλακες στο Αμπού Γκράιμπ. Ο εντεταλμένος καθηγητής Φίλιπ Ζιμπάρντο, που επέβλεπε το πείραμα, αναγκάστηκε να το τερματίσει μια βδομάδα νωρίτερα από ότι είχε προγραμματισθεί, κάτω από το βάρος των πράξεων των «δεσμοφυλάκων».
To πείραμα δείχνει ότι σε καταστάσεις που η διαφορά δύναμης μεταξύ ατόμων είναι τεράστια, παρουσιάζεται έντονα η κατάχρηση της εξουσίας. Σε απολυταρχικά καθεστώτα, που η εξουσία είναι απόλυτη, τα όργανα του κράτους έχουν απεριόριστες δικαιοδοσίες και τις χρησιμοποιούν χωρίς πολύ σκέψη και σύνεση. Tο περιβάλλον κι οι καταστάσεις εύκολα μπορούν να παρασύρουν- αγαθούς και πράους κατά τ’ άλλα ανθρώπους- σε πράξεις βίας και βαρβαρότητας.
Το περιβάλλον όμως κι οι καταστάσεις δεν παρουσιάζονται σαν εκ μαγείας από μόνες τους. Κάπου, κάπως καλλιεργούνται κι ενθαρρύνονται, ξεχωριστά από την ανθρώπινη φύση που ευκαιρίας παρουσιαζόμενης, είναι ικανή για μια τελείως απάνθρωπη συμπεριφορά.
Υπάρχει άλλωστε και το ελληνικό μοντέλο:
«Το 1975, έναν χρόνο μετά την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα, έλαβα ειδική άδεια να παραστώ στις δίκες των βασανιστών της χούντας. Πίστευα ότι θα μελετούσα σαδιστικές προσωπικότητες. Αλλά με έκπληξή μου ανακάλυψα ένα προσεκτικά σχεδιασμένο σύστημα εκπαίδευσης. Οι κρατικοί βασανιστές δεν ήταν σαδιστές που ευδοκίμησαν ως βασανιστές κρατουμένων, αλλά "συνηθισμένοι" άνθρωποι που, κάτω από ειδικές κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, εκπαιδεύτηκαν συστηματικά υπακούοντας σε μια "εξουσία βίας". Αυτοί οι βασανιστές πλάστηκαν, δεν γεννήθηκαν βασανιστές. Έκανα συνεντεύξεις με μερικούς από αυτούς τους ΕΣΑτζήδες. Παραδείγματος χάριν με τον Πέτρου, που ήταν από τους πιο γνωστούς και από τους πιό σκληρούς βασανιστές στα ΕΑΤ-ΕΣΑ, έκανα συνέντευξη στις αρχές της δεκαετίας του 80. Οι συνεντεύξεις αφορούσαν και την εκπαίδευσή τους και την προηγούμενη ζωή τους και τη μετέπειτα ζωή τους. Εκείνο που βρήκα είναι ότι μία εκπαίδευση τέτοιου είδους μπορεί πράγματι να μετατρέψει τον γιό του γείτονά σου σε βασανιστή και χωρίς βεβαίως ούτε να έχει γνώση το άτομο αυτό που τον πήγαινε η εκπαίδευση, ούτε να έχει δώσει την συγκατάθεσή του.» (Xαρίτου-Φατούρου, 2003)
Η έρευνα αποδεικνύει ότι όλοι μας είμαστε πιο ευάλωτοι στις κοινωνικές συνθήκες απ' όσο θέλουμε να παραδεχτούμε.
Η ποιότητα δεν είναι και η καλύτερη, πρόκειται για VHSrip και η κασέτα διατίθεται μόνο σε πανεπιστημιακά ιδρύματα ή απευθείας από τον Philip Zimbardo (προς $150.00!)
H ταινία Das Experiment είναι εμπνευσμένη από το πείραμα του Zimbardo.
